< terug naar programmapagina
Kwatsch

Tweeluik over David Simon en Menno van der Reis die het cabaretduo Kwatsch vormen. Het eerste deel is een documentaire, deel twee de registratie.

Het in 2002 opgerichte Kwatsch is een soort laatste der Mohikanen. Het tweeluik verklaart het succes in Joods Nederland, laat zien hoe humor een onlosmakelijk onderdeel is van het Joodse leven en schetst het belang van de traditie. Ook krijgen we een blik achter de schermen. Hoe gaat het er thuis aan toe, hoe liggen de verhoudingen en hoe bereidt het duo zich voor op een jubileumvoorstelling?

De fans

Als fans van het eerste uur zijn Betty Heertje, Mirjam de Vries en Dolly Rouwers voor Kwatsch onmisbaar. Altijd op de voorste rijen wachten de dames vol spanning op hun favoriete nummer De Wizo. Want daarin herkennen ze zich, dat zijn zij ten voeten uit. Schaterlachend wrijven ze zich de tranen uit de ogen. Daarom, om die herkenning die zo pleziert, blijven ze komen. Tussendoor is er nog altijd de CD. Zo genieten deze vaste fans ook thuis of onderweg van cabaret Kwatsch.

Hein en Dorli van Gelder

De actualiteit van Kwatsch en de grappige dialoogjes spreken Hein en Dorli van Gelder erg aan. Al gaat het opstaan met moeite, voor de voorstellingen van Kwatsch komt Hein. Zijn oorlogsverleden speelt daarbij een grote rol en zorgt naast een lach ook voor een traan, met name bij het nummer De Laars. Maar het gevoel van solidariteit en verbondenheid overstemt bij het echtpaar, wanneer het slotlied klinkt over de 316 ge- en verboden die niemand van ons van buiten kent: ‘Maar met elkaar zijn we honderd procent!’

Rika Pais

Zij kent Menno van der Reis al van jongs af aan en zag het talent waarmee hij is begiftigd. Rika Pais kijkt er dan ook niet vreemd van op dat Menno zich na zijn vele optredens tijdens bar en bat mitswa’s uiteindelijk in het cabaret ging bekwamen. Dat de Joodse gewoontes daarbij stevig op de hak worden genomen, vindt ze geweldig. Al snapt ze soms niet dat de twee dat aandurven. Hoewel: het is uiteindelijk ook een stuk cultuur!

De deskundigen

Noem Joop Levy deskundig, hij zal het nuanceren. Hij heeft immers ‘alleen zelf een beetje toneel gespeeld’. Daar kent hij Menno van der Reis nog van; ooit speelden ze samen bij de Amstelveense Jongeren Vereniging. Toch kent Levy het toneelvak zo goed dat hij vakkundig weet te benoemen waarin Kwatsch nog kan groeien en waarin Kwatsch uitblinkt: het benoemen van de typisch Joodse eigenaardigheden en dat vertalen naar grappige, taalkundig sterke liedjes. En al onderkent hij dat de twee op amateurniveau acteren, Levy vindt ze grandioos en bezoekt de voorstellingen met groot plezier.

Als fervent verzamelaar van Joodse historische voorwerpen bezit Jaap van Velzen ook vele hoezen van elpees van Joodse artiesten. Kwatsch past volgens hem uitstekend in het rijtje met kleinkunstenaars als Louis Davids, Rudolf Nelson, Leo Fuld en Sylvain Poons. Waarom het zo belangrijk is dat deze cabarettraditie wordt doorgezet, weet Van Velzen goed te verwoorden. Werpt deze ervaringsdeskundige een blik op de nabije toekomst, dan moet hij op één vraag het antwoord schuldig blijven: als Kwatsch stopt, wie zet dan de typisch Joodse cabarettraditie voort?

Ex-leden

Lang voordat David Simon in de jaren zestig het huidige Kwatsch initieerde had hij een studentencabaret opgericht onder dezelfde naam. De artistieke Marga Vogel en de muzikale Fons Hertog waren daar bij. Fons voorzag de teksten van David van muziek en begeleidde hem op de piano. Marga zong mee en deed sketches. Tussen David en Marga bestaat nog steeds een warme vriendschap. Voor Fons kwam de kans om een vooraanstaand Israëlisch zangeres te begeleiden. Zo groeiden Kwatsch en hij uit elkaar, maar ook hij zit vooraan bij de jubileumvoorstelling.

Zoon van David

De zoon van David Simon is gewend dat zijn vader schrijft, zingt en optreedt. Het soort cabaret is niet helemaal Daniëls genre, maar hij heeft grote bewondering voor zijn vader en Menno, die elke keer hele zalen vol krijgen. Bovendien: voor een inkijkje in de Joodse gemeenschap is het lezen van een boek niet half zo leerzaam als het bezoeken van een voorstelling van Kwatsch!

Vrouwen

Als vrouw van de initiator is Jacqueline Simon vanaf het begin betrokken bij het duo. Ze vervult haar rol als impresario annex haarstilist met verve. Het haar van David heeft haar speciale zorg en ook over de kleding denkt ze mee. Als het optreden begint, overziet Jacqueline van achter in de zaal het publiek en communiceert ze met handgebaren met het cabaretduo voorin. Een vrouw met liefde voor cabaret en nog meer voor haar man David, die ze al haar hele leven bijstaat. Kortom: een echte Jiddische memme.

Sinds twee jaar mag Nicole zich de vrouw van Menno van der Reis noemen. Van dé Menno, die zij eigenlijk al jaren kende van zijn optredens op feesten en partijen. Geen wonder dat Menno zijn liefde voor haar vaak vertolkt in liedjes en melodieën op de piano. En daarvoor gaat Nicole dan graag mee. Terwijl zij de auto bestuurt, kan Menno repeteren. Op de terugweg evalueren ze met eigenlijk steeds dezelfde conclusie: het ging goed vandaag!

Twee heren, een hobby

Zowel David Simon (60) uit Amstelveen als Menno van der Reis (45) uit Den Haag zijn vaardig in het benoemen van de grappige, ontroerende, soms pijnlijke eigenaardigheden van de Joodse gemeenschap. Dat vertalen ze in liedjes die de ene keer melancholiek spreken van een verlangen naar toen en de andere keer met een vrolijk refrein getuigen van hitpotentie. Cabaret tussen de kamerdeuren met Menno als tekstschrijver en verzorger van het arrangement en David als organisatorisch wonder. Begonnen als hobbyisten, uitgegroeid, en toch zo gewoon gebleven. Als de deuren van de zaal dichtgaan, zijn de twee heren dicht bij hun publiek. Er is verbondenheid. Zij voelen net als de mensen in de zaal: we zijn onder ons, we zijn veilig.

Als jongetje was David Simon al gefascineerd door cabaret. Steeds weer het initiatief nemend, was hij verantwoordelijk voor het Almeloos Studentencabaret, Studentencabaret Kwatsch en uiteindelijk, in 2002 voor Kwatsch in zijn huidige vorm. Dat alles naast een carrière als dansleraar, eigenaar van een dansschool, jurylid bij danswedstrijden over de hele wereld en bestuursfuncties. Hoe belangrijk Kwatsch voor hem was, ontdekte hij toen hij in 2006 voor een keuze werd gesteld: het voorzitterschap van de Joodse Gemeente Amsterdam voortzetten en stoppen, of aftreden als voorzitter en doorgaan. Het antwoord kent u.

Opgroeiend in een hecht gezin met de Joodse traditie hoog in het vaandel, was het voor Menno van der Reis vanzelfsprekend dat hij zong en optrad bij bar en bat mitswa’s. Toen hij als enige van het gezin overbleef, werd dit talent een bron van kracht en inspiratie. De teksten bleven komen, melodieën kwamen op uit het diepst van zijn wezen en dat alles gaf hem troost. Toen Simon met het initiatief voor Kwatsch kwam, was het op alle puzzelstukjes op hun plaats vielen. Naast zijn baan als gemeentesecretaris van de gemeente Den Haag gebruikt hij zijn talenten nu om door te geven wat in zijn opvoeding al zo belangrijk was: de Joodse traditie.

De jubileumvoorstelling

Na vier spetterende en uitverkochte voorstellingen is het tijd voor een jubileumvoorstelling. Simon en Van der Reis gaan er weer vol voor. Alle hoogtepunten komen voorbij en alle vaste fans zitten in de zaal. Vaak schalt er een lachsalvo op en bij het populaire lied Yehudim gaan spontaan de monden open en galmt iedereen uit volle borst mee. En dit alles is geregistreerd voor televisie, zodat u de voorstelling steeds weer kunt bekijken.

Klik hier voor een artikel over Kwatsch in BN/De Stem.

De documentaire
14:10 zondag 05 september 2010 - Nederland 2

Tweeluik over het cabaretduo Kwatsch. Deel een: De documentaire.