De Joodse Omroep belicht het jodendom in de breedste zin van het woord vanuit verschillende invalshoeken, met de Joodse religie als bindend element.

Daphne Meijer schreef:

‘Volgend jaar in Jeruzalem’, klinkt het komende Pesach aan het eind van de avond aan alle Seidertafels. Het is niet alleen een bekende melodie, maar ook een herkenbare emotie. Voor de meeste deelnemers aan de Seider geldt dat zij wel eens in Jeruzalem zijn geweest. Misschien hebben zij er ooit Pesach gevierd. Al wandelend door de parken en langs de muur van de Oude Stad zal het best eens zijn gaan kriebelen. Volgend jaar in Jeruzalem als oleh chadash, waarom niet?

Uit de statistieken blijkt echter dat het voor de meeste Nederlandse Joden bij een droom blijft.
Hoeveel Nederlanders zouden er eigenlijk op alijah gaan, naar Israël emigreren? Af en toe hoor ik van vrienden en bekenden dat zij het wel zouden willen, mits... maar.... Wanneer je in Nederland eenmaal van alles hebt opgebouwd, is het moeilijk hier de boel de boel te laten. Voor sommige vrienden is de droom een alijah-in-deeltijd: een half jaar hier, een half jaar daar. Anderen hebben het hele proces van migratie en terugkeer al lang en breed achter de rug, en moeten er niet aan denken om deze cyclus een tweede keer te doorlopen. Ik zou zelf vooral opzien tegen het fysieke gesjlep. Landverhuizen is leuk, weet ik uit ervaring, maar er komt een moment dat het voordurend in de rommel zitten van je overhoop gehaalde leven, zijn charme verliest.

Hoeveel Nederlanders doen het wel? De tabellen van het Centraal Bureau voor Statistiek in Den Haag geven uitsluitsel. Het CBS krijgt cijfers en andere gegevens van de Diensten Bevolkingsregisters van de Nederlandse gemeenten, wat vroeger de burgerlijke stand heette. Die geven door hoeveel mensen er in een bepaald jaar bijkwamen en vertrokken. Het CBS telt al die cijfers bij elkaar op.
Wat vertellen die landelijke statistieken over de migratie naar Israël? Die valt mee, of tegen. Enigszins afhankelijk van hoe je de cijfers bekijkt. Op de volgende tabel is het goed te zien:   http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=60032&D1=a&D2=0&D3=45,105,158-159&D4=2&D5=a&VW=T


Doe-ie, Nederland!

Jaarlijks vertrekken er zo’n 150-250 in Nederland geboren Nederlanders naar Israël. Dat zet al niet zoveel zoden aan de Israëlische dijk, en dan zijn van dit getal de repatriërende, in Nederland geboren migranten uit Israël nog niet eens afgetrokken. Dat is een getal wat sinds 1995 schommelt tussen de 60 en 200 personen per jaar, met een gemiddelde van 100 Nederlanders die terugkomen uit Israël.  1999 was een knaller, met 195 terugkerende Nederlanders, terwijl het in 2005 om het laagste getal in jaren ging: 64 personen Het CBS noemt het verschil tussen emigratie en immigratie het migratiesaldo. Het migratiesaldo is in CBS-termen overwegend negatief: er gaan meer Nederlanders náár Israël, dan dat er terugkomen.  Hoewel er ook wel eens een jaartje tussen zit met een positief saldo van enkele tientallen personen. (Dan komen er dus meer Nederlanders terug.)

Nu zijn dit slechts cijfers, en het is niet mogelijk conclusies te verbinden over de individuele vertrekkers en terugkeerders. Wie zijn degenen die naar Israël emigreren? Gepensioneerde Joden? Priesters en nonnen? Joodse studenten? En wie komen er terug? Betreft het ambassademedewerkers, of ontwikkelingswerkers die bijvoorbeeld lang in de Palestijnse gebieden hebben gewerkt en met pensioen gaan? Of zijn het Nederlandse Joden voor wie de alijah niet heeft gebracht wat zij ervan hoopten? Dat weet het CBS niet. Of liever gezegd: daar heeft men geen tabellen van.

Jalla bye, Israël!

Het CBS weet wel iets te vertellen over de Israëli’s in Nederland. Dat wil zeggen, van die personen die in Israël zijn geboren en nu in Nederland wonen. Dat kunnen Joodse Israëli’s zijn, maar dat hoeft natuurlijk niet. Het CBS bemoeit zich voor deze demografische statistieken niet met de achtergrond van de migranten en met hun eventuele religie of etniciteit.
Ik heb ook de volgende tabel gebruikt, voor de Israëli’s. http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=03742&D1=a&D2=0&D3=0&D4=95&D5=0&D6=a&VW=T.
Met de Israeli’s is iets vreemds aan de hand. In de Nederlandse statistieken worden zij opgenomen als niet-westers. Nu weten de meeste mensen die wel eens in Israël zijn geweest, dat Israël economisch gezien een westers land is, maar in Nederland is daar ooit anders over beslist. Vandaar dat in de statistieken ook melding wordt gemaakt van de tweede generatie Israëli’s. Zij behoren namelijk tot de tweede generatie niet-westerse migranten. (De situatie met de Israëli’s in Nederland geeft goed weer hoe willekeurig de definitie van westers en niet-westers eigenlijk is.)
In 2011 woonden er in totaal 8367 personen in Nederland die zelf zijn geboren in Israël, of van wie de ouders in Israël zijn geboren. Hiervan zijn 4833 personen eerste generatie allochtonen, dat wil zeggen dat zij zelf in Israël zijn geboren. De rest van dit gezelschap wordt gevormd door de tweede generatie allochtonen, de kinderen van een of twee Israëlische ouders. Hiervan waren 4508 man of jongen, en 3856 vrouw of meisje. Waarom er meer Israëlische mannen dan vrouwen in Nederland wonen, vermeldt het CBS niet. Dat is misschien een aardige vraag voor bij de matzeballensoep straks.

Jalla bye, Nederland?

Gaan de Israëli’s wel in op de lokroep van ‘Volgend jaar in Jeruzalem’? De CBS-tabel toont hoeveel in Israël geboren mensen naar Nederland zijn gekomen, en weer zijn vertrokken. Vanaf 1995 tot 2010 staat dat in een staatje vermeldt. Wat blijkt nu over deze periode van 15 jaar? Er zijn sinds 1995 nooit meer dan een paar honderd Israëli’s per jaar naar Nederland geimmigreerd. Het hoogste aantal was 623 personen, en dat gebeurde in 2002. Ook een jaar later, in 2003, lag het aantal vrij hoog: 567 personen. Het gemiddelde zweeft tussen de 300 en 400 personen, met een dipje in 2010. In dat jaar immigreerden er 298 mensen uit Israël naar Nederland.
Het misschien nuttig te vermelden dat voor de statistiek een Israëli iemand is die in Israël is geboren. Dat wil niet automatisch zeggen dat de migrant zichzelf als een Israëli beschouwt. Misschien vindt hij zichzelf veel meer een Palestijn. Dat onderscheid maakt het CBS niet. Israëli’s die niet in Israël zijn geboren, maar daar op latere leeftijd zijn komen wonen, zijn in deze statistiek evenmin opgenomen. Dat schiet dus niet op. Een heleboel mensen die zichzelf als Israëli zien, zijn dat niet volgens het CBS, omdat ze een ander geboorteland hebben.

De Immigratie- en Naturalisatie Dienst, de IND, houdt ook migratiecijfers bij. Onlangs verscheen er weer zo’n rapport over verschillende soorten migratie naar Nederland en de ons omringende landen. Het rapport, zie de link hier, (http://www.immigratiedienst.nl/Images/reguliere-migratietrend-2008-2010-internetversie_tcm110-382513.pdf?cp=110&cs=47336) geeft allerlei interessante cijfers over huwelijksmigranten, arbeidsmigranten, expats, au-pairs en buitenlandse studenten. In vrijwel alle staatjes staan de migranten uit China overigens op nummer 1. Voor Europa is China het meest belangrijke immigratieland.  
Zijn hier ook Israëli’s bij, en wat voor migranten zijn zij dan? Helaas heeft de IND de gewoonte om in de rapportages over migranten altijd slechts de tien grootste groepen te benoemen, en de rest te scharen onder ‘overige landen’, of ‘overige nationaliteiten’. De Israëli’s immigreren naar Europa, maar zij komen niet in zulke aantallen binnen dat het de IND opvalt. In geen van de tabellen ben ik Israëli’s tegengekomen. Noch bij de buitenlandse studenten naar de UK, Duitsland, Frankrijk, Nederland, België en Zweden, noch bij de arbeidsmigranten naar deze landen. Hieruit kan misschien de voorlopige conclusie worden getrokken dat de Israëli’s weliswaar naar Europa komen, maar dat er veel meer andere mensen ook naar Europa komen. 

Hoeveel Israëli’s vertrokken er? Dat heeft het CBS ook bijgehouden.
De aantallen Israëlische emigranten zijn in de periode 1995-2010 min of meer gelijk aan de aantallen immigranten. Het gaat om paar honderd vertrekkende Israëli’s per jaar, met een gemiddelde van zo’n 300 mensen. In 2010 vertrokken er 234 personen. Eerder bleek al dat er in 2010 298 Israëli’s naar Nederland kwamen, zodat er netto meer Israeli’s immigreerden dan emigreerden.
Waar de emigranten naartoe gaan, vermeldt het CBS niet. Keerden zij terug naar Israël? Vermoedelijk wel, maar dat hoeft natuurlijk niet. Het CBS is meer geïnteresseerd in het vertrek dan in de nieuwe bestemming. Misschien vliegen de meeste Israëli’s wel door naar New York. Of openen ze allemaal een strandtentje op Ibiza. Geen idee. Het migratiesaldo is voor Israëli’s sinds 1995 in elk geval positief, zodat er elk jaar enkele tientallen Israeli’s in Nederland bijkomen.

Wat betekent dit nu? Dat er jaarlijks iets meer Nederlanders naar Israël op alijah gaan/emigreren, dan dat er terugkomen. En dat er jaarlijks iets meer Israëli’s naar Nederland komen, dan dat er weer vertrekken. Over vijftien jaar gezien – met een timmermansoog – houden de beide groepen elkaar in evenwicht.
De cijfers zeggen echter niet alles, want je kunt ook als – ik noem maar wat  ̶  Amerikaan die in Nederland woont naar Israël vertrekken. Dat is voor de statistiek al behoorlijk ingewikkeld. De rook komt pas echt uit de computer wanneer iemand zou willen weten hoeveel Israëli’s eigenlijk Nederlanders zijn. Het CBS houdt niet bij in hoeverre de Israëlische immigranten de in Israël geboren kinderen zijn van Nederlanders. Met andere woorden: of zij niet tevens terugkerende Nederlanders zijn, met hun Nederlandse ouder of ouders. Je kunt in deze statistieken terecht komen als een Nederlander, vanwege je Nederlanderschap en je Nederlandse ouder, en als een Israëli, omdat je in Israël bent geboren en ook een niet-Nederlandse ouder hebt. Zo’n migrant is dus op hetzelfde moment een niet-westerse allochtoon, en een Nederlander. Snapt u het nog?
Dit soort kwesties maken het interpreteren van deze statistieken nog niet zo eenvoudig.

Eén ding is echter wel duidelijk: volgend jaar waarschijnlijk voor de meesten van ons aan de Seidertafel toch nog steeds Pesach in Nederland.