De Joodse Omroep belicht het jodendom in de breedste zin van het woord vanuit verschillende invalshoeken, met de Joodse religie als bindend element.

Awraham schreef:

Schrei Gewalt - 'Laat Mijn volk gaan' - artikel van rabbijn Awraham Soetendorp over de film Refusenik te zien op zondag 28 maart. -

Veertig jaar geleden werd, aan de vooravond van Pesach, in een stampvolle Snoge in Amsterdam de eerste Solidariteitsbijeenkomst voor de Joden in de Sowjet-Unie gehouden, georganiseerd door het pas opgerichte Solidariteitscomité waarin de gehele Joodse gemeenschap was vertegenwoordigd. Onder de sprekers waren Simon Wiesenthal, Emanuel Litvinoff en Sir Janner. In 1966 had Elie Wiesel na een zeldzaam bezoek aan de toen hermetisch afgesloten Sowjet-Unie een boek gepubliceerd met de alleszeggende titel De Joden van het zwijgen. De titel verwees niet in de eerste plaats naar de afgedwongen stilte van de Joden die van elke jodendomsbeleving waren afgesloten, maar naar het oorverdovende zwijgen daarover van de Joodse gemeenschap in het Westen, zelfs in Israël.

Wat Israël betreft was dit het gevolg van een bewuste keuze voor geheime diplomatie ten opzichte van het grillige Rusland, dat Israël als een van de eerste landen erkend had, maar waar in de nadagen van Stalin leidinggevende Joodse schrijvers, acteurs en intellectuelen werden vermoord na een schijnproces. Er werd een voorzichtige politiek uitgestippeld. Aan de ene kant werden hoffelijke officiële diplomatieke contacten onderhouden en aan de andere kant werd vanuit Israël een netwerk opgezet om de Joodse gemeenschap in stilte te ondersteunen met voedselpakketten, leerboeken en bezoeken van shlichiem (afgezanten, agenten, red.), in zeker opzicht zoals de chassidische Chabadbeweging al decennia had gedaan bij de geïsoleerde Joodse gemeenschappen die ondanks alles hun Joodse bewustzijn levend hielden, om te betonen dat zij niet vergeten waren.

Het waren deze Joden zelf die, geïnspireerd door de Zesdaagse Oorlog, de verandering afdwongen. Een groeiende groep van moedigen, die de grens van de angst durfden te overschrijden en met alle consequenties van dien de open confrontatie met het totalitaire regime aangingen, brak de stilte. Jaakov Kidmi nam op 13 juni 1967 als eerste officieel afstand van zijn Sowjet-burgerschap. Hij eiste een visum voor Israël op, vlak nadat de diplomatieke banden met Israël waren doorbroken. Het onberekenbare regiem had zelf, bij monde van minister van buitenlandse zaken Gromyko, het verzet gestimuleerd, toen hij tijdens een persconferentie in Parijs in december 1966 verklaarde dat Sowjet-burgers met familieleden in Israël in bepaalde gevallen het recht hadden om zich bij hen te voegen. De druk op de Israëlische regering werd groter om de Sowjet-Unie in het openbaar op haar repressie aan te spreken.

Ten slotte zwichtte Golda Meir en verspreidde zij de brief van Joden in Georgië, gericht aan de Verenigde Naties. Burgers, afgevaardigden, de geschiedenis eist nu dat jullie kiezen en jullie hebben slechts twee mogelijkheden. Laat ons in vrede vertrekken of bewandel wegen van massarepresailles. Want zolang wij leven zullen wij onze vrijheid blijven opeisen en onze stem luider laten klinken, elke dag,en onze stem zal onverdraaglijk voor jullie zijn. Zolang wij leven zullen wij een beroep doen op alle organisaties, alle progressieve groeperingen in de wereld. Dit is ons leven, dit is onze overtuiging. Het is steeds met ons, en het zal nooit anders zijn. Wij willen zelfs te voet naar Israël gaan.

Dit was de mentaliteit die, gesteund door de gebundelde kracht van de Joodse gemeenschap en geïnspireerd en versterkt door de onafhankelijke staat Israël, uiteindelijk na twintig jaar niet aflatende strijd de tweede grootmacht van de wereld op de knieën bracht. Dat was kort voor onze demonstratie in Amsterdam.

De dag na de bijeenkomst in de Snoge, enkele uren voor de Seder, voegde ik mij met een delegatie van WIZO-vrouwen onder leiding van Leontien Tels z.l. bij de Sowjet-ambassade om de petitie aan te bieden die wij hadden aangenomen. Tot onze verbijstering werden wij aanvankelijk vriendelijk binnengelaten door secretaris Victor Sorokin. Hoe velen waren er gisteravond, vroeg hij. Meer dan drieduizend. En dat waren allemaal Joden zeker? Ik antwoordde: Ik heb de aanwezigen niet op godsdienst of afkomst geteld, maar ik weet zeker dat de meerderheid bestond uit  niet-Joden. Sorokin reageerde bits. Dat is onmogelijk. Niet-Joden zullen nooit naast Joden staan. De toon van onze campagne in Nederland was gezet.

Vanaf het begin richtten wij ons vanuit een steeds actievere Joodse gemeenschap op de gehele Nederlandse maatschappij. Dat culmineerde in het Internationale Tribunaal voor Sjaranski in 1980, het verzamelen van een miljoen handtekeningen in amper twee maanden, van 15 december 1981 tot 15 februari 1981, en de Simchat Tora-demonstraties die in dezelfde jaren tachtig tot tienduizenden deelnemers uitgroeiden, waarin de vredesbeweging onder leiding van Mient Jan Faber en Christenen voor Israël met fakkels in de hand broederlijk naast elkaar liepen. Het was deze ongelooflijke betrokkenheid van de niet-Joodse gemeenschap die keer op keer indruk maakte in het in die dagen gevormde Wereld Presidium en inspireerde tot navolging.

De film Refusnik geeft deze wellicht meest succesvolle mensenrechtenstrijd in de huidige geschiedenis markant weer, maar helaas eenzijdig. De focus is gericht op de Verenigde Staten en op de Union of Councils, een van de in deze strijd rivaliserende groepen. We zien wel Michael Sherbourne, die inderdaad een geweldige bijdrage heeft geleverd, maar niet Emanuel Litvinoff, die ons al begin jaren zestig trachtte wakker te schudden met pamfletten en daarmee de gehele periode doorging. We vernemen wel over het Jackson Vanick-amendement dat, aangenomen door het Amerikaanse Congres, aan de Sowjet-Unie de belangrijke voorwaarde stelde voor de status van begunstigde handelspartner: eerst uitreisvisa verlenen aan Joodse burgers. Maar we vernemen niets over de wereldwijde baanbrekende actie die de Sowjet-Unie er al in 1972 toe bracht om na enige maanden de diplomabelasting weer in te trekken, die werd geëist om te kunnen  emigreren en die de uittocht in wezen onmogelijk dreigde te maken. Ook wordt met geen woord en geen beeld gerept over de wereldconferenties in Brussel in 1971 en 1976  en in Jeruzalem in 1983, waar de wereldsolidariteit gesmeed werd. In 1976 bracht  Henk Beereboom, politiek adviseur van premier den Den Uyl, een persoonlijke boodschap over aan Gold Meir, de voorzitter van de conferentie, die haar zeer ontroerde.

Wat deze film desondanks indrukwekkend maakt zijn de opnamen van refuseniks die er alles, zelfs langdurige gevangenschap, voor over hebben om Israël te bereiken. Ik herinner mij een bezoek aan Joeli Kosharovski in Moskou, in de herfst van 1988 de langst wachtende refusenik. Hij had aan de sjabbestafel de ongebroken overtuiging dat hij en zijn familie spoedig in Jisraeel zouden zijn, mits wij in het Westen onze strijd niet zouden verslappen. Het is ontroerend om in de documentaire vanuit medinat Jisraeel zijn vlammende getuigenis te horen. En Sjaranski. Toen wij als solidariteitscomité in mei 1993 in het Joods Historisch Museum in Amsterdam Michael Gorbatsjov mochten ontvangen,  zei zijn vrouw Raiza: Michael Sergevits, weet je nog dat ik aan jou vroeg: wie is die Sjaranski? Waar ik ook kom worden mij borden met zijn naam voorgehouden... En jij hebt het mij toen uitgelegd. Gorbatsjov glimlachte. En toen wij onlangs Israël bezochten voelden we ons zo thuis. Overal om ons heen werd Russisch gesproken. En ik voegde daaraan een dankwoord toe voor wat  Michael Sergevits aan de bevrijding had bijgedragen.

Na het zien van deze documentaire is het mij nog duidelijker geworden. Wij dienen een eigen documentaire te maken over de unieke acties die twintig jaar lang werden gevoerd in Nederland, dat ook de belangen van Israël diplomatiek behartigde,  in de context van een waarachtige wereldbeweging. De tijd dringt na veertig jaar. Er is een veelvoud aan beeldmateriaal en er zijn gelukkig nog vele getuigen. En laten we, terwijl wij ons weer aan onze gebensjte Sedertafels zetten, ook aandacht geven aan een van de belangrijkste lessen van deze moderne Exodus-ervaring. Hoeveel vermochten wij te doen, omdat we ondanks aller diversiteit een doel boven alle verschillen stelden. En waar is deze levensnoodzakelijke solidariteit in deze dagen gebleven? Dankzij het wonder van de eenheid vieren wij nu overal Pesach, ook in de nu voormalige Sowjet-Unie. Het was en is te doen.

Klik hier voor de Engelstalige website bij de film Refusenik.

Reactie geplaatst op:
19 maart 2010 15:17

Franco Nahar zei:

Interessante column van rabbijn Soetendorp. Hij brengt mij terug naar de jaren zeventig waarin ook ik regelmatig met spandoek gewapend bij de Sovjetambassade heb gestaan. Uiteindelijk zijn onze gebeden verhoord en zijn de Russische joden vrij. Ik kan u zeggen: deze kijker hebt u al met deze belangrijke film volgende week!

Reactie geplaatst op:
24 maart 2010 15:41

Cees zei:

Ik zou zo graag een manier leren kennen waardoor ik als niet-Jood toch kenbaar kan maken dat ik pro-Israël en ook pro-Joods ben. Zeker nu het antisemitisme overal in Europa weer aan het oplaaien is. Tot voor kort kende ik de Joodse Omroep niet, nu ik hem echter heb leren kennen zal ik zeker vaak kijken.

Reactie geplaatst op:
25 maart 2010 10:31

Rivka zei:

Beste Cees, Mensen zoals jij zijn erg belangrijk voor de Joodse gemeenschap en voor Israël. Als je gelovig bent kun je bijvoorbeeld lid worden van Christenen voor Israël. Deze instelling is gevestigd in Nijkerk. Je kunt ook informatie krijgen bij de Collectieve Israël Actie (http://www.israelactie.nl) en hier een donatie doen of misschien wil je Israël wel steunen met het planten van bomen. Hiervoor kun je terecht bij het Joods Nationaal Fonds (www.jnf.nl). Een ander doel is het steunen van een ziekenhuis in Jeruzalem, bijvoorbeeld het Bikur Cholim Hospital (www.bikurholim.org.il), hier worden zowel Joodse als Arabische patiënten behandeld en verpleegd. Verder kun je aansluiting zoeken bij het CIDI in Den Haag, deze geeft voorlichting over Israël en bestrijdt antisemitisme. Zou je religieus Joods onderwijs willen steunen, dan kun je je wenden tot de Stichting Joodse Kindergemeenschap Cheider in Amsterdam. Tenslotte zou ik je nog Amcha willen aanraden. Deze organisatie doet ook heel belangrijk werk en houdt zich bezig met geestelijke hulp aan slachtoffers van de Sjoa (http://www.amcha.nl). Kortom, er zijn veel goede doelen. Alvast bedankt en succes!

Reactie geplaatst op:
28 maart 2010 14:44

Franco Nahar zei:

Zojuist de documentaire Refusenik gezien. Een zeer goede en aangrijpende film die mij inderdaad terugbracht naar de jaren 70 en 80 waarin ook ik mijn hele kleine steentje bijdroeg aan de bevrijding van onze mensen in de ballingschap. Goed dat de Joodse Omroep er is om tussen alle grappen en grollen op de hedendaagse televisie (ook de publieke) ook dit soort belangrijke zaken te tonen. De Russische Joden mogen nu dan gelukkig vrij zijn, velen zuchten nog onder dictatuur of onrecht. Joodse Omroep, ga zo door!

Reactie geplaatst op:
28 maart 2010 18:37

Deborah zei:

Ik heb bovenstaand bericht m.b.t. de refusniks gelezen. Een mens heeft hoop nodig om te overleven. Die hoop heeft in dit verhaal over de nabije geschiedenis gestalte gekregen in de moed van de refusniks. Maar hoop kan ook overspannen zijn. Je denkt dat het in Israël beter is dan in een ander land en in het begin zal het ook zo lijken. Wat ik heb gemerkt is dat de Russische joden die emigreerden naar Israël daar toch lichtelijk met de nek werden aangekeken. De realiteit en de droom kunnen schokkend van elkaar verschillen. Het ideaal en de menselijke natuur zijn in een voortdurend gevecht met elkaar verwikkeld en wie zal zeggen welke van de twee uiteindelijk de overhand zal hebben, al is het maar tijdelijk?

Reactie geplaatst op:
28 maart 2010 20:22

Jan Leenders zei:

Prima idee van de rabbijn om eens iets (film documentaire) vanuit Nederland te maken. Ik weet wel waar hij het over heeft. Die lange wachtrijen aan de Kalshny Pereulok te Moskou.

Reactie geplaatst op:
13 september 2011 16:08

Katherine zei:

Pin my tail and call me a dkneoy, that really helped.

Reactie geplaatst op:
18 februari 2012 11:49

Hector zei:

Ook veobroreid, nagetraind en moed ingesproken zullen toch velen met hun ziel onder de arm blijven lopen Jaren en en jaren later zijn ook de aller sterkste kerels en vrouwen wel gebroken.

Reactie geplaatst op:
16 maart 2012 16:59

Jaime zei:

dank voor je goede wensen.Maar ik hoef niet perse ernegs te komen'.Vier jaar geleden begon ik mijn blog, midden in de Libanonoorlogomdat ik vond dat het afgelopen moest zijn met oorlog.Ik ging praten over liefde in een land van haat.Het uitgangspunt was als ik er e9e9n zou rakendan was het me genoeg.Inmiddels ben ik terug in Nederland,maar dat uitgangspunt geldt nog steeds.

Reacties: Totaal 9, Meest recent 16 maart 2012 16:59, Member 0, Anoniem 9

Jouw gedachtes, reactie

(verplicht)

Naam

(wordt niet gepubliceerd) (verplicht)

Email

Email

Neem a.u.b. de bovenstaande beveiligingscode over.

Onjuiste code, probeer het opnieuw.