De Joodse Omroep belicht het jodendom in de breedste zin van het woord vanuit verschillende invalshoeken, met de Joodse religie als bindend element.
De redactie schreef:
“Ik noemde mezelf altijd een nepjood omdat ik niks van het geloof wist. Maar na onze reis Dwars door de diaspora, noem ik mezelf ook gewoon Joods. Ik ben nog steeds niet vroom, maar ik behoor wel tot het Joodse volk. Ik ben zionistisch. Mijn hart ligt in Israël.”
Dit zegt Charlotte (Charlie) Meijer (1979) die voor de serie Dwars door de diaspora in opdracht van de Joodse Omroep in een maand van Amsterdam naar Jeruzalem trok, op zoek naar haar Joodse identiteit. Ze reisde low budget met vijf andere Joodse jongeren, in twee groepen, via twee routes, gewapend met een interrailkaart en twee camera’s per groep. Onderweg moesten ze filmen, interviews afnemen, verhalen maken over de Joodse traditie en tegelijkertijd hun eigen wortels onderzoeken.
Vanaf zondag 10 juli (19.25 u., Nederland 3) kunnen we hun spannende en vaak ook hilarische avonturen meebeleven in de televisieserie Dwars door de diaspora. Dit mooie journalistieke reisprogramma toont ons het kleurrijke palet aan mogelijke Joodse identiteiten. We reizen in vlot tempo langs twee routes van cultuurhistorisch betekenis die we beurtelings gepresenteerd krijgen. De vaart zit er goed in en de kijker kan beide groepen op de voet volgen. Team Oost, reist via een asjkenazische route via Oost-Europa (Berlijn, Praag, Krakau, Boedapest en Sarajevo) en Turkije, en Team Zuid volgt een sefardisch spoor door Spanje en de bloedhete Magreb.
De zes reizigers, een aanstekelijk opgewekt en toegewijd clubje amateurfilmers die een stoomcursus cameravoering volgden, hadden elk hun eigen redenen om de 3.500 kilometer af te leggen en vierduizend jaar Joodse geschiedenis te onderzoeken. De orthodoxe Shelly (1990) wilde de belangrijke zin in het Jodendom ‘Heb uw naaste lief als uzelf’ onderzoeken. Ze oordeelt nu minder snel, maar ze is ook kritischer over de Joodse regels en haar eigen opvoeding. We zien haar verbazing als een orthodox gezin haar groep, Team Zuid, ’s avonds om twaalf uur in Madrid op straat zet: een jongen en twee meisjes in een kamer, dat kan niet. Shelly: “Door je blind te staren op de regels, verliezen mensen soms hun menselijkheid”.
Ze leert veel van de vrijgevochten Charlie, die ook in Team Zuid reist en zich afvraagt of ze meer is dan een nepjood. De ontmoeting in Marseille met de Israëlische dj Gallit, maakt veel indruk. “Het Jodendom stroomt door haar aderen, zegt ze, en ze weet niets van het geloof. Ze is gewoon Joods. Zo voel ik het ook,” zegt Charlie, “en nu heb ik het van een Israëlische Jodin gehoord”.
Ze vormt intussen een paar met Shai (1989) een hippe Marokkaans-Joodse jongen, een skateboardverkoper. Hij gaat in Antwerpen bij de rabbijn op bezoek in een halflange broek, die de tatoeages op zijn benen vrij laten. Hij eet niet kosjer en zegt: “Als er een God bestaat die op ons let, denk ik dat hij liever wil dat ik een zwerver geld geef, dan dat hij zich met mijn eten bemoeit. Nu is het anders, maar vroeger voelde ik me gekrenkt als ze vroegen ‘ga je nog echt Joods leven?’”
Dat laatste is voor Natalie (1984) een belangrijke vraag. Ze heeft een Joodse vader, is seculier, maar ze voelt zich ‘honderd procent Joods’. Dwars door de diaspora heeft haar een zetje gegeven: ze woont nu in Israël en doet de gijoer, die nog tien maanden zal duren. “Ik wil een Joodse bruiloft, maar ik ben halachisch niet joods. Mijn Israëlische vriend,” zegt ze lachend vanuit Tel Aviv, “vindt die gijoer [toetreding tot het Jodendom, red.] eigenlijk belachelijk.”
We zien in Dwars door de diaspora hoe ze haar dilemma voorlegt aan rabbijnen. De mededeling dat ze er eigenlijk niet bij hoort, komt hard aan. Ze praat veel met haar twee mannelijke reisgenoten uit Team Oost. Jules (1986), student neuropsychologie, kent het Jodendom van binnen en van buiten: tot twee jaar geleden was hij orthodox. Hij geeft uitleg, wil op vrijdagavond graag naar sjoel en pakt onderweg een choemasj [Vijf boeken van Mozes, red.], 'voor de spirituele nood'.
Dat doet hij als ze doodleuk een lift krijgen in een paardentrailer. “Drie Joden in een veewagen. Heb jij dezelfde associaties als ik?” vraagt Jaron (1982) als ze instappen en zich tussen de paardenpoep nestelen. Hij is een striptekenaar en reist ook in Team Oost. Voor hem was het Jodendom altijd iets persoonlijks, maar hij ontdekte in Hongarije tijdens een Joods festival de saamhorigheid. “Dat festival toonde ook dat Jodendom niet alleen maar lijden en oorlog is. Het beantwoordde aan het doel van de reis: tonen dat er meer is dan leed. Het ging om ons, Joodse jongeren en niet om het tragische verleden. In Oost-Europa is dat lastig. Alle Joden zijn weg, en de vroegere Joodse wijken zijn toeristische attracties geworden, zoals in Krakau en Praag. Daar zijn meer handgemaakte golems dan levende Joden. Jodendom blijkt big business.”
Het was voor veel deelnemers een bijzondere reis, soms zelfs ‘de reis van hun leven’, zoals voor Jaron. Alleen, zo zegt hij, ‘vind ik het achteraf jammer dat we weinig geld hadden. “Goedkoop eten en zoeken naar een slaapplek, kost veel tijd en dat ging ten koste van de mooie verhalen. Soms was het vervelend dat je laat in een onbekende stad aankwam en de volgende dag weer fris en vrolijk door moest.”
“De combinatie reizen, interviewen en opdrachten doen was vermoeiend,” vindt ook Charlie. Morgen zou ze zo weer vertrekken, maar dan met wat meer geld en meer rust. “Soms ging je gewoon op straat liggen, zo moe was je. We hadden stress, we vielen kilo’s af en ik ben echt wel gewend om dagen van zeventien uur te draaien. In de Sinaï hebben we daarom super gechilled. Eindelijk hadden we te eten, het werd gebracht en we zeiden tegen de producer: “luister, we kunnen even niet meer.”
“We wilden natuurlijk niet dat ze honger hadden,” zegt samenstelster Mariëlle Bleekrode (1971) “maar slapen in hotels zou saai worden. We wilden andere dan de gangbare reality tv produceren. Dit soort ongeregisseerde televisie is nog nooit gemaakt. Amateurfilmers, rauwe, springerige en spontane beelden horen erbij. Wij hebben alleen de teams zorgvuldig samengesteld: Shai, Charlie en Shelly pasten bij elkaar en bij de ‘vrolijkere’ route Zuid en hetzelfde geldt voor Team Oost en de traditionelere route.
Een veelzijdiger programma dan Dwars door de diaspora heeft Bleekrode de afgelopen vijftien jaar niet gemaakt. “Mijn blackberry draaide met plezier overuren, in bed, in de bioscoop, de douche ... Ook ik kreeg zo meer inzicht in de Joodse cultuur via de gesprekken tussen de reizigers onderling en de interviews en reportages. Ik beleefde alles mee. Natuurlijk zie je de tragiek van bijvoorbeeld het Oost-Europese Jodendom en vraag je je af hoe beschadigend die geschiedenis nog steeds is. Maar vooral zie je vrolijke jongeren die zichzelf en elkaar op speelse wijze wezenlijke vragen stellen.”
Het is deze gelaagdheid die de reis Dwars door de diaspora tot een uniek voorbeeld maakt van reality tv. We staan er niet meer bij stil dat televisie waar kan zijn en niet altijd in scène is gezet.
Joodse Omroep
Sumatralaan 49
1217 GP Hilversum
Postbus 450
1200 AL Hilversum
T. 035 - 677 17 77
F. 035 - 677 17 80
9 juli 2011 1:18
9 juli 2011 21:10
15 juli 2011 2:08
15 juli 2011 12:52
18 februari 2012 2:05
25 februari 2012 19:24